ویژگی‌های ساختاری و نمادین توغ ایرانی

:: ویژگی‌های ساختاری و نمادین توغ ایرانی
نوشته محمد مشهدی نوش آبادی (استادیار دانشگاه کاشان، گروه ادیان و فلسفه)

مجله تاریخ و تمدن اسلامی، پاییز و زمستان 94

چکیده

توغ عَلمی است که پس از ورود از ماوراءالنهر به ایران، در تشکیلات نظامی و سپس مجامع آیینی به ­ویژه آیین‌های محرم به کار گرفته شد. ساختار و نیز دلالت‌های محتوایی توغ در دوره صفوی، به اقتضای شرایط فرهنگی، دستخوش تغییر و  از انواع  اصیلش متمایز گشت. در این دوره توغ به شکل گیاهی تصویر شده که دو یا چندین اژدها آن را احاطه کرده است. هم‌چنین از اواخر سده یازدهم به­جای سرتوغ برنجینِ ضخیم، سرتوغ و تیغه نازک فولادی در آن به کار رفت و نقوش گل­بوته به­ظرافت بر آن مشبک­کاری شد تا این­که پس از گذشت چند دهه، کتیبه‌هایی مزین به نقوش ظریف اسلیمی، جایگزین نقوش گل­بوته شد. ساخت این گونه از توغ­ها در ایران تا اوایل دوره قاجاری نیز ادامه داشت. این توغ­ها که شاید بتوان آنها را توغ ایرانی نامید در واقع نماد عنصری نباتی است که مار یا اژدها از کنار آن برخاسته­اند. این عنصر و نیز نماد در اساطیر خاستگاه‌های نخستینِ توغ نیز قابل ملاحظه است، چنان­که در فرهنگ باستانی چین، مدیترانه و ایران فرهنگی، درخت- مار در کنار هم قرار گرفته­ است و با وجود نگاه دوگانه مثبت و منفی به نقش مار در ارتباط با درخت حیات، می‌توان مار (اژدر) را عنصری دانست که درخت حیات را از آسیب آدمیان محافظت می­کرده است.

 

کلیدواژه ­ها: توغ، توغ‌های ایرانی، جنبه‌های نمادین در توغ، درخت و اژدها در اسطوره‌ها.

لینک دانلود مقاله

منبع : دیوان سالاریویژگی‌های ساختاری و نمادین توغ ایرانی
برچسب ها : درخت ,نقوش ,اژدها ,دوره ,نقوش گل­بوته

هدف‌یابی از نگارش جوامع العلوم ابن فریغون: نقد دیدگاه‌ها

:: هدف‌یابی از نگارش جوامع العلوم ابن فریغون: نقد دیدگاه‌ها
دوفصلنامه تاریخ و تمدن اسلامی، بهار و تابستان 1394

طاهر بابایى و احمد بادکوبه هزاوه

 

چکیده

کتاب جوامع العلوم، (نوشته شعیا بن فریغون) تألیف سده چهارم در ماوراءالنهر دربردارنده اطلاعات مفیدی در زمینه تشکیلات حکومتی و اقسام علوم است. این اثر در زمینه‌های مختلف پژوهشی مورد استفاده قرار گرفته و دیدگاه‌های مختلفی درباره هدف نگارش و موضوع آن مطرح شده است. در این پژوهش، ضمن بیان دیدگاه‌های مختلف و تطبیق آنها با مطالب و موضوعات جوامع العلوم، به نقد و ارزیابی این نظرات پرداخته شده و مشخص گردیده است که این اثر مجموعه‌ای از دانستنی‌های اخلاقی و علوم مرتبط با تشکیلات حکومتی است که برای دیوان‌سالاران رده‌بالا نگارش یافته است.گفتنی است، مولف این کتاب همانی است که مینورسکى او را نویسنده کتاب حدود العالم من المشرق الی المغرب دانسته است.

 

کلیدواژه‌ها: شعیا بن فریغون، جوامع العلوم، طبقه‌بندی علوم، دایرة‌المعارف نویسى، تاریخ تشکیلات اسلامی.

لینک دانلود مقاله

منبع : دیوان سالاریهدف‌یابی از نگارش جوامع العلوم ابن فریغون: نقد دیدگاه‌ها
برچسب ها : جوامع ,نگارش ,تشکیلات ,العلوم، ,کتاب ,جوامع العلوم، ,تشکیلات حکومتی